PAXTA LINTI ASOSIDA BIOPARCHALANUVCHI CHOKLANGAN POLIMER GIDROGELLARNI SINTEZ QILISH, XOSSALARINI O‘RGANISH VA QISHLOQ XO‘JALIGIDA QO‘LLASH

Maqola yon paneli

PDF
Nashr qilingan: 2026-02-05
DOI: https://doi.org/10.66073/researchfocus.v5i1.1953
Kalit so‘zlar:
Bioparchalanuvchi gidrogellar, Paxta linti, Choklangan polimer tarmoq, Akril kislota, Superabsorbent polimerlar, Tuproq namligini saqlash, Suv tanqisligi, Qishloq xo‘jaligida qo‘llanish

Maqolaning asosiy mazmuni

Eshbo’riyev Tursunali Nasrullayevich
Toshkent kimyo-texnologiya instituti Kimyo kafedrasi katta o'qituvchisi
Shirinov Shavkat Davlatovich
Toshkent kimyo-texnologiya ilmiy-tadqiqot instituti katta ilmiy xodimi, PhD
Djalilov Abdulahat turobovich
Toshkent kimyo-texnologiya ilmiy-tadqiqot instituti direktori, O'zR FA akademigi
Azimov Abdug’ani Mutalovich
M. Auezov nomidagi Janubiy Qozog'iston universiteti “Innovatsion suv tozalash tizimlari” ilmiy-tadqiqot laboratoriyasi rahbari, PhD

Abstrak

Suv tanqisligi va sug‘orish rejimining beqarorligi, ayniqsa qurg‘oqchil va yarim qurg‘oqchil hududlarda, qishloq xo‘jaligi ishlab chiqarishining barqaror rivojlanishini cheklovchi asosiy omillardan biri hisoblanadi. Ushbu tadqiqotda paxta linti asosida bioparchalanuvchi gidrogellar qisman neytrallangan akril kislota asosida erkin radikal mexanizm orqali choklangan polimer gidrogel sifatida sintez qilindi. Initsiator sifatida ammoniy persulfat, ko‘ndalang bog‘lovchi modda sifatida esa N,N′-metilenbisakrilamid qo‘llanilib, uch o‘lchamli polimer tarmoq hosil qilindi. Sintez qilingan gidrogellarning fizik-kimyoviy xossalari kompleks tarzda o‘rganildi. Tadqiqot natijalari gidrogellarning distillangan suvda 450–800 g/g, sho‘r muhitda esa 120–250 g/g gacha suv yutish qobiliyatiga ega ekanligini ko‘rsatdi. Gel fraksiyasi va ko‘ndalang bog‘lanish darajasi barqaror polimer tarmoq hosil bo‘lganligini tasdiqladi. Tuproq sharoitida olib borilgan bioparchalanish sinovlari natijasida gidrogellarning 180 kun davomida 70–85 % gacha parchalanishi aniqlandi. Qishloq xo‘jaligi sharoitida o‘tkazilgan vegetatsion tajribalar gidrogellarni tuproqqa 1,0– 2,0 g/kg miqdorda qo‘llash tuproq namligini saqlash darajasini sezilarli oshirishini va sug‘orish kamaytirilgan sharoitda o‘simlik biomassa hosil bo‘lishini 25–30 % ga yaxshilashini ko‘rsatdi. Olingan natijalar paxta linti asosidagi bioparchalanuvchi gidrogellar suvdan samarali foydalanish va hosildorlikni oshirish uchun ekologik xavfsiz, iqtisodiy jihatdan maqsadga muvofiq va istiqbolli material ekanligini tasdiqlaydi.

Maqola tafsilotlari

Nashr

Jild 5 Nomeri 1 (2026): Research Focus International Scientific Journal. 5-tom, 1-son (2026)

Bo'lim

02.00.00 – Kimyo fanlari
Creative Commons litsenziyasi

Ushbu asar Creative Commons Attribution 4.0 International litsenziyasi asosida litsenziyalangan.

Qanday iqtibos keltirish kerak

PAXTA LINTI ASOSIDA BIOPARCHALANUVCHI CHOKLANGAN POLIMER GIDROGELLARNI SINTEZ QILISH, XOSSALARINI O‘RGANISH VA QISHLOQ XO‘JALIGIDA QO‘LLASH. (2026). Research Focus International Scientific Journal, 5(1), 14-22. https://doi.org/10.66073/researchfocus.v5i1.1953

Adabiyotlar

FAO. Water scarcity in agriculture. https://www.fao.org

Ahmed, E. M. Hydrogel: Preparation, characterization, and applications. J. Adv. Res., 2015. https://doi.org/10.1016/j.jare.2013.07.006

Guilherme, M. R. et al. Superabsorbent hydrogels based on polysaccharides. Eur. Polym. J., 2015. https://doi.org/10.1016/j.eurpolymj.2015.02.032

Montesano, F. F. et al. Biodegradable superabsorbent hydrogel. Agric. Water Manag., 2015.https://doi.org/10.1016/j.agwat.2014.10.010

Peppas, N. A. et al. Hydrogels in biology and medicine. Adv. Mater., 2006.

https://doi.org/10.1002/adma.200501612

Rudzinski, W. E. et al. Biodegradable polymers. Polym. Degrad. Stab., 2002. https://doi.org/10.1016/S0141-3910(01)00208-3

Sannino, A. et al. Water retention properties of hydrogels. Polymer, 2009.

https://doi.org/10.1016/j.polymer.2009.02.024

Thakur, V. K. et al. Cellulose-based hydrogels. Carbohydr. Polym., 2018.

https://doi.org/10.1016/j.carbpol.2018.02.051

Zhou, Y. et al. Cotton-based superabsorbent hydrogels. Ind. Crops Prod., 2019. https://doi.org/10.1016/j.indcrop.2019.111530

Li, A. et al. Graft polymerization on cotton cellulose. J. Appl. Polym. Sci., 2017. https://doi.org/10.1002/app.45123

Zohuriaan-Mehr, M. J., Kabiri, K. Superabsorbent polymer materials. Iran. Polym. J., 2008. https://doi.org/10.1007/s13726-008-0001-1

Rashidzadeh, A. et al. Crosslinker effect on swelling. Polym. Adv. Technol., 2014. https://doi.org/10.1002/pat.3215

Dorraji, S. S. et al. Superabsorbent hydrogels in agriculture. Clean Soil Air Water, 2010. https://doi.org/10.1002/clen.200900204

Islam, M. R. et al. Hydrogel application in crop production. Agric. Water Manag., 2011. https://doi.org/10.1016/j.agwat.2010.09.003

Abobatta, W. F. Hydrogel effect on cotton growth. J. Plant Nutr., 2018.

https://doi.org/10.1080/01904167.2018.1431674

Эшбуриев Т.Н., Мамажонов М.М., Азимов А.М. Физико-химические свойства биоразлагаемых гидрогелей на основе гидролизованного полиакрилонитрила и карбоксиметилцеллюлозы // Universum: химия и биология : электрон. научн. журн. 2025. 11(137). URL: https://7universum.com/ru/nature/archive/item/21136