ОРОЛБЎЙИ ҲУДУДЛАРИДА КРОТАЛАРИЯ (CROTALARIA JUNCEA) ЎСИМЛИГИНИ ПАРВАРИШЛАШНИНГ САМАРАДОРЛИГИ
Main Article Content
Abstract
Ушбу мақолада Орол бўйи ҳудудларида саҳроланиш, деградaция жараёнлари, сув ресурсларининг кескин камайганлиги натижасида шўрланиш ва туз қолдиқларини кўпайиши ва бу муаммоларни ечими сифатида қурғоқчиликка ва шўрга чидамли тропик ўсимлик – кроталария (Crotalaria juncea L.) ни туз қолдиқларини камайтиришдаги роли ҳамда деградaцияга учраган, шўрланган ерларда кроталария экиш ўсимлик қопламаси зичлигини оширишига, тупроқда намлик тўпланишига ва чўл яйловлари экосистемасига ёрдам бериши баён қилинган. Кроталария уруғини экишда Геогумат стимулятори билан ишлов бериб, ўсув даврининг ғунчалаш ва гуллаш фазаларида NPK - 20% коплекс ўғит билан гектарига 1,5 кг меъёрда барг орқали озиқлантирилганда ҳайдов қатламларида озиқа моддаларнинг ҳаракатчан шаклларидан нитратли азот миқдори мавсум бошига нисбатан 1,31 мг/кг га; ҳаракатчан фосфор 1,28 мг/кг ва алмашинувчи калий миқдори 12,0 мг/кг га кўпайганлиги; тупроқ таркибидаги тузларининг миқдори 0-30 см тупроқ қатламида умумий тузлар миқдори 0,283 %, тупроқ таркибидаги CaSO4, NaSO4, NaCl, MgSO4, MgCl2 тузлари 0,008-0,010 %, қуруқ қолдиқ – 0,598; компонентлар йиғиндиси – 0,583% гача камайиб, шўрланиш даражаси кучли шўрлангандан ўртача шўрланганга ўзгарганлиги аниқланган. Кроталария парваришлашнинг тупроқ хоссаларига ижобий таъсири натижасида 2 йилда ўртача 117,6-127,6 ц/га кўк масса ҳосили олиниб, ўғит меъёри гектарига 1,0 кг дан 1,5 кг гача оширилганда 2,5-10,0 ц/га, Геогумат стимулятори қўлланганда эса 1,8-4,2 ц/га қўшимча кўк масса ҳосили етиштириш илмий асослаб берилган.
Article Details

This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License.
References
Пухальский Я.В., Воробьев Н.И., Лоскутов С.И. Кроталярия ситниковая (Crotolaria juncea L.) - новая бобовая культура в россии: характеристика и перспективы возделывания. Сельскохозяйственная биология, 2024, том 59, №1, с. 3-21.
Jessica Michelle Massey. Yevaluation of a New Sunn Hemp (Crotalaria juncea L.) Cultivar in Alabama. Auburn, Alabama December 13, 2010. R. 101.
Schomberg H.H., Martini N.L., Diaz-Perez J.C., Phatak S.C., Balkcom K.S. and Bhardwaj H.L. Potential for using sunn hemp as a source of biomass and nitrogen for the Piedmont and Coastal Plains regions of the Southeastern USA. Agron. J. 99: 2007. R. 1448-1457.
Maroyi A. Crotalaria juncea L. In: Brink M. & Achigan-Dako Ye.G. (Editors). PROTA (Plant Resources of Tropical Africa/Ressources végétales de l’Afrique tropicale), Wageningen, The Netherlands 2011. P. 76.
Cantrell K. B., Bauer P. J. and Ro K. S. “Utilization of summer legumes as bioenergy feedstocks,” Biomass and Bioenergy, vol. 34, no. 12, 2010. R. 1961–1967.
Юливаси З. Ем-хашак ўсимлик Crotalaria alata L.-такрорий экин сифатида қўлланилиш имкониятлари. //Ўзбекистон аграр фани хабарномаси. Тошкент-2012. № 1-2 (47-48), 7-9 б.
Cherr. C.M., Scholberg J.M. and McSorley R. Green manure approaches to crop production: a synthesis. 2006. R. 302-319.
Hinds, J., K. H. Wang, S. P. Marahatta, S. L. F. Meyer, and C. R. R Hooks. Sunn hemp cover cropping and organic fertilizer yeffects on the nematode community under temperate growing conditions. Journal of Nematology 45: 2013. R. 265-271.
Cho A. H., Chase C. A., Treadwell D. D., Koenig R. L., Morris J. B. and Morales-Payan J. P. “Apical dominance and planting density еffects on weed suppression by sunn hemp (Crotalaria juncea L.),” HortScience, vol. 50, no. 2, 2015. R. 263–267.
Бабаева З.А. Кроталария (Crotalaria juncea) ўсимлигининг қишлоқ хўжалигидаги аҳамияти. “SCHOLAR” multidisciplinary Scientific Journal. 2023. Volume 1. Issue 10. Aprel 20. 10-16 б.
Негматова С.Т., Ҳолиқова Д., М.Чориева. Тупроқ унумдорлиги ва пахта ҳосилдорлигини оширишда нўананавий экинларнинг роли. Пахтачиликнинг инновaцион ривожланиши: назарий ва амалий тамоиллар. Халқаро Пахта кунига бағишлаб ўтказилган илмий-амалий анжуман материаллари. 2022 йил 7 октябр. 52-54 б.
Ёқубов Г.Қ., Негматова С.Т., Нуруллаева М. Тупроқлар мелиоратив ҳолатини яхшилашда кроталария (Crotalariya juncea L.) ўсимлигининг роли. “Озиқ-овқат хавсизлигини таъминлашда деградatsiяга учраган тупроқларнинг интеграллашган бошқаруви ва мелиорatsiяси: янги ёндашувлар ва инновaцион ечимлар” мавзусидаги Халқаро илмий-амалий конференцияси маърузалар тўплами 22 апрел-Халқаро ер куни. 2023 й. 260-265 б.