PAXTA LINTI ASOSIDA BIOPARCHALANUVCHI CHOKLANGAN POLIMER GIDROGELLARNI SINTEZ QILISH, XOSSALARINI O‘RGANISH VA QISHLOQ XO‘JALIGIDA QO‘LLASH
Main Article Content
Abstract
Suv tanqisligi va sug‘orish rejimining beqarorligi, ayniqsa qurg‘oqchil va yarim qurg‘oqchil hududlarda, qishloq xo‘jaligi ishlab chiqarishining barqaror rivojlanishini cheklovchi asosiy omillardan biri hisoblanadi. Ushbu tadqiqotda paxta linti asosida bioparchalanuvchi gidrogellar qisman neytrallangan akril kislota asosida erkin radikal mexanizm orqali choklangan polimer gidrogel sifatida sintez qilindi. Initsiator sifatida ammoniy persulfat, ko‘ndalang bog‘lovchi modda sifatida esa N,N′-metilenbisakrilamid qo‘llanilib, uch o‘lchamli polimer tarmoq hosil qilindi.
Sintez qilingan gidrogellarning fizik-kimyoviy xossalari kompleks tarzda o‘rganildi. Tadqiqot natijalari gidrogellarning distillangan suvda 450–800 g/g, sho‘r muhitda esa 120–250 g/g gacha suv yutish qobiliyatiga ega ekanligini ko‘rsatdi. Gel fraksiyasi va ko‘ndalang bog‘lanish darajasi barqaror polimer tarmoq hosil bo‘lganligini tasdiqladi. Tuproq sharoitida olib borilgan bioparchalanish sinovlari natijasida gidrogellarning 180 kun davomida 70–85 % gacha parchalanishi aniqlandi.
Qishloq xo‘jaligi sharoitida o‘tkazilgan vegetatsion tajribalar gidrogellarni tuproqqa 1,0–2,0 g/kg miqdorda qo‘llash tuproq namligini saqlash darajasini sezilarli oshirishini va sug‘orish kamaytirilgan sharoitda o‘simlik biomassa hosil bo‘lishini 25–30 % ga yaxshilashini ko‘rsatdi. Olingan natijalar paxta linti asosidagi bioparchalanuvchi gidrogellar suvdan samarali foydalanish va hosildorlikni oshirish uchun ekologik xavfsiz, iqtisodiy jihatdan maqsadga muvofiq va istiqbolli material ekanligini tasdiqlaydi.
Article Details

This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License.
References
FAO. Water scarcity in agriculture. https://www.fao.org
Ahmed, E. M. Hydrogel: Preparation, characterization, and applications. J. Adv. Res., 2015. https://doi.org/10.1016/j.jare.2013.07.006
Guilherme, M. R. et al. Superabsorbent hydrogels based on polysaccharides. Eur. Polym. J., 2015. https://doi.org/10.1016/j.eurpolymj.2015.02.032
Montesano, F. F. et al. Biodegradable superabsorbent hydrogel. Agric. Water Manag., 2015.https://doi.org/10.1016/j.agwat.2014.10.010
Peppas, N. A. et al. Hydrogels in biology and medicine. Adv. Mater., 2006.
https://doi.org/10.1002/adma.200501612
Rudzinski, W. E. et al. Biodegradable polymers. Polym. Degrad. Stab., 2002. https://doi.org/10.1016/S0141-3910(01)00208-3
Sannino, A. et al. Water retention properties of hydrogels. Polymer, 2009.
https://doi.org/10.1016/j.polymer.2009.02.024
Thakur, V. K. et al. Cellulose-based hydrogels. Carbohydr. Polym., 2018.
https://doi.org/10.1016/j.carbpol.2018.02.051
Zhou, Y. et al. Cotton-based superabsorbent hydrogels. Ind. Crops Prod., 2019. https://doi.org/10.1016/j.indcrop.2019.111530
Li, A. et al. Graft polymerization on cotton cellulose. J. Appl. Polym. Sci., 2017. https://doi.org/10.1002/app.45123
Zohuriaan-Mehr, M. J., Kabiri, K. Superabsorbent polymer materials. Iran. Polym. J., 2008. https://doi.org/10.1007/s13726-008-0001-1
Rashidzadeh, A. et al. Crosslinker effect on swelling. Polym. Adv. Technol., 2014. https://doi.org/10.1002/pat.3215
Dorraji, S. S. et al. Superabsorbent hydrogels in agriculture. Clean Soil Air Water, 2010. https://doi.org/10.1002/clen.200900204
Islam, M. R. et al. Hydrogel application in crop production. Agric. Water Manag., 2011. https://doi.org/10.1016/j.agwat.2010.09.003
Abobatta, W. F. Hydrogel effect on cotton growth. J. Plant Nutr., 2018.
https://doi.org/10.1080/01904167.2018.1431674
Эшбуриев Т.Н., Мамажонов М.М., Азимов А.М. Физико-химические свойства биоразлагаемых гидрогелей на основе гидролизованного полиакрилонитрила и карбоксиметилцеллюлозы // Universum: химия и биология : электрон. научн. журн. 2025. 11(137). URL: https://7universum.com/ru/nature/archive/item/21136