O‘SMIRLIK DAVRIDA AXLOQIY O‘ZINI ANGLASHNI RIVOJLANTIRISH: DASTURGA ASOSLANGAN NAZARIY MODEL

Abstrak

Ushbu maqolada o‘smirlik davrida axloqiy o‘zini anglashning rivojlanishi tahlil qilinadi va uni ta’lim hamda maslahat berish kontekstlarida shakllantirish uchun dasturga asoslangan nazariy model taklif etiladi. O‘smirlik o‘z-o‘zini baholash, identifikatsiyani izlash, emotsional beqarorlik, tengdoshlar ta’siri va qadriyatlarni sinovdan o‘tkazish ayniqsa kuchayadigan sezgir rivojlanish bosqichidir. Bunday sharoitda axloqiy rivojlanish qoidalarni passiv qabul qilish sifatida emas, balki ichki etik pozitsiyaning izchil shakllanishi sifatida tushunilishi kerak. Maqolada axloqiy o‘zini anglash kognitiv, emotsional, refleksiv, kommunikativ va xulq-atvor o‘lchamlarini o‘z ichiga oluvchi ko‘p komponentli konstrukt sifatida konseptuallashtiriladi. Muallifning nashrlari hamda MDH va xalqaro tadqiqotlarga tayangan holda, maqola samarali rivojlantiruvchi dasturlar o‘z-o‘zini refleksiya qilish, etik mulohaza yuritish, empatiyani shakllantiruvchi mashqlar, yo‘naltirilgan muhokama, psixologik qo‘llab- quvvatlash va vaziyatga asoslangan treningni uyg‘unlashtirishi zarurligini asoslaydi. Maqolada bunday dastur tuzilmasi, uning muvaffaqiyatini ta’minlovchi pedagogik va psixologik shartlar hamda axloqiy o‘zini anglash ma’ruza asosidagi axloqiylashtirish orqali emas, balki faol ishtirok orqali rivojlantirilishi zarurligi izohlanadi. Xulosa shuki, o‘smirlikka yo‘naltirilgan dasturlar axloqiy dialog, refleksiv texnikalar, guruhli o‘zaro ta’sir va individuallashtirilgan maslahat yordamini madaniy jihatdan mazmunli ta’lim muhitida integratsiya qilganda eng samarali bo‘ladi [1; 2; 3; 4].