TARJIMA EKVIVALENTLIGI VA TARJIMA QILINUVCHANLIK: NAZARIY QAYTA BAHOLASH

Maqola yon paneli

PDF (inglizcha)
Nashr qilingan: 2026-02-05
DOI: https://doi.org/10.66073/researchfocus.v5i1.1966
Kalit so‘zlar:
tarjima ekvivalentligi, tarjima qilinuvchanlik, tarjima qilib bo‘lmaslik, funksional adekvatlik, manba matn, maqsad matn, madaniy transfer, pragmatik kontekst, tarjima nazariyasi

Maqolaning asosiy mazmuni

Oybekova Gulnoza Oybek qizi
Namangan davlat universiteti, Boburshoh ko'chasi, 161, Namangan, O'zbekiston

Abstrak

Ushbu maqolada tarjima ekvivalentligi va tarjima qilinuvchanlik (translatability) tarjimashunoslikning markaziy tushunchalari sifatida nazariy jihatdan qayta ko‘rib chiqiladi. Maqolada ekvivalentlik, tarjima qilib bo‘lmaslik (untranslatability) va manba hamda maqsad matnlar o‘rtasida ma’no ko‘chirishning chegaralari bo‘yicha klassik va zamonaviy qarashlar tanqidiy tahlil qilinadi. Tarjima til birliklari o‘rtasidagi qat’iy moslik emas, balki dinamik, talqin qilinadigan jarayon sifatida yoritiladi. Sifatli nazariy tahlil asosida lingvistik, funksional va madaniy yondashuvlar uyg‘unlashtiriladi. Natijalar ekvivalentlik ‘mutlaq birxillik’ emas, balki matn funksiyasi, auditoriya kutishlari va madaniy me’yorlar ta’sirida shakllanuvchi nisbiy hamda kontekstga bog‘liq munosabat ekanini ko‘rsatadi. Tadqiqot tarjimonlar turli strategiyalar (parafraz, adaptatsiya, pragmatik moslashtirish) orqali lingvistik va madaniy tafovutlarni bartaraf eta olishini, mutlaq tarjima qilib bo‘lmaslik haqidagi da’volar esa ko‘proq nazariy xarakterga ega ekanini asoslaydi. Maqolada tarjimaning adekvatligi formal takrorlashdan ko‘ra funksional va pragmatik moslikka tayanishi ta’kidlanadi.

Maqola tafsilotlari

Nashr

Jild 5 Nomeri 1 (2026): Research Focus International Scientific Journal. 5-tom, 1-son (2026)

Bo'lim

10.00.00 – Filologiya fanlari
Creative Commons litsenziyasi

Ushbu asar Creative Commons Attribution 4.0 International litsenziyasi asosida litsenziyalangan.

Qanday iqtibos keltirish kerak

TARJIMA EKVIVALENTLIGI VA TARJIMA QILINUVCHANLIK: NAZARIY QAYTA BAHOLASH. (2026). Research Focus International Scientific Journal, 5(1), 81-83. https://doi.org/10.66073/researchfocus.v5i1.1966

Adabiyotlar

Bassnett, S. Translation Studies. 4th ed. London: Routledge, 2014.

Catford, J. C. A Linguistic Theory of Translation. Oxford: Oxford University Press, 1965.

Jakobson, R. On Linguistic Aspects of Translation. In: Brower, R. A. (ed.) On Translation. Cambridge, MA: Harvard University Press, 1959, pp. 232-239.

Newmark, P. A Textbook of Translation. London: Prentice Hall, 1988.

Nida, E. A. Toward a Science of Translating. Leiden: E. J. Brill, 1964.

Nida, E. A. Language and Culture: Contexts in Translating. Amsterdam: John Benjamins, 2001.

Toury, G. Descriptive Translation Studies and Beyond. 2nd ed. Amsterdam: John Benjamins, 2012.

Vinay, J.-P., Darbelnet, J. Stylistique comparée du français et de l’anglais. Paris: Didier, 1958.

Venuti, L. The Translator’s Invisibility: A History of Translation. London: Routledge, 1995.

Pym, A. Exploring Translation Theories. 2nd ed. London: Routledge, 2014.